Loading
Diana Toucedo

Diana Toucedo gravou máis de 100 horas entre a realidade e a ficción no Courel. Durante uns cinco ou seis anos. E de aí saíu Trinta lumes: escasos 80 minutos de beleza, maxia e tamén, por que non, acción nas montañas de Lugo. 

Non debeu de ser doada a escolla. A tarefa da criba non pode ser sinxela cando as paisaxes son marabilla e as personaxes navegan tan a gusto por un escenario que lles é propio. Pero Toucedo, montadora profesional, ten moi claro que a montaxe é “esencial”, o “último proceso de escritura”. “É onde as películas se fan, cando empregas a linguaxe cinematográfica”, di.

Na montaxe é onde se fan as películas”.

O resultado, que xa ten colleitado numerosos premios e tivo unha acollida “espectacular” na Berlinale, poderá verse esta semana no festival Novos Cinemas de Pontevedra. De feito, é a única película galega da Sección Oficial. “A finais de febreiro ou marzo conseguiremos chegar ás salas”, avanza a directora en conversa con Inorantes. 

Trinta lumes tivo unha acollida “espectacular” na Berlinale.

Nada en Redondela, Toucedo leva unha década vivindo en Barcelona. Pero tiña claro cales eran as temáticas que quería retratar. “Identidade, cultura, tradicións, mitos…”, enumera. Todo iso está en Trinta lumes estructurado de tal maneira que, ao tempo que conta unha pequeniña grande historia apaixonante, tamén compón un debuxo etnográfico dunha das zonas máis bonitas (e despoboadas) de Galicia.

Na pantalla, o espectador vive un conto máxico polo que transcorren historiais do máis común: mulleres que despluman polos, que recollen berzas, que apañan castañas, que tecen ao calor do lume. Homes que van á caza, outros que coidan das vacas, que traballan a lousa. E ai cativos e rapaces. Os nenos. A “mirada inocente” na que a directora quixo centrar o seu relato. 

En Trinta Lumes o espectador vive un conto máxico na pantalla.

De Alba, a protagonista, namorou en canto a coñeceu no colexio Uxío Novoneyra. “Sabía que había algo forte. Houbo unha intuición clara”, destaca. E a partir de aí foi artellando o filme, no que os conceptos de morte e tempo xogan ao can e ao gato. “No Courel, en Galicia en xeral, existe esa idea de que a morte non é un final, é unha transformación. Este elemento narrativo pareceume moi suxestivo. E na película presente e futuro tamén se están a trenzar constantemente”, explica Toucedo.

Tras dous anos case que de “investigación”, nas súas palabras, durante os que o equipo de rodaxe tratou de “crear unha relación forte e sólida” coas xentes que despois serían actores, a maior parte da gravación concentrouse nos meses de outubro e novembro: o paso do outono ao inverno coa data de Defuntos como epicentro. Con todo, Toucedo tamén rodou ao longo de varias estacións máis, pois un dos obxectivos era que O Courel fora “protagonista”. Unha natureza “como un ente vivo” que “marca os ritmos” e non só é harmonía, senón que “tamén se impón” por momentos, como nos de treboada.

Fixemos un cásting natural”.

“Fixemos un casting natural”, expón a cineasta, sobre a metodoloxía do que algúns chaman docudrama e ao que ela se refire como non ficción. Así, “nalgunha secuencia si que se incentivaba falar dunhas cousas” e “outras eran máis espontáneas”. O traballo, ademáis, foi “bidireccional”, de modo que “eles tamén propuñan” as súas ideas.

Trinta Lumes
Trinta Lumes está emparentada con Costa da Morte, de Lois Patiño.

Un xénero que emparenta a Trintra lumes coa Costa da Morte, de Lois Patiño. “Téñenmo dito”, recoñece Diana Toucedo. Ela bebeu de Trás-os-montes, o documental de Margarida Cordeiro e António Reis que lle “fascinou” e no que, como tamén ocorre en Víctor Erice, “a realidade e a fantasía mestúranse” e abren a narración a novas dimensións. 

A diferencia do que pasa en Costa da Morte, onde agroma a diglosia, en Trinta lumes o idioma propio de Galicia é o único que se escoita, agás no momento dos rezos, un tamén máis que recoñecible deixe diglósico. “O uso da lingua quíxeno preservar”, resalta a directora, antes de aludir, de novo, ao poeta Uxío Novoneyra, para describir a “riqueza” tanto en léxico como en sonoridade que ten o galego. “A fala é fundamental. Crear o mundo dende a linguaxe”, agrega. Mención especial para as verbas relacionadas coas lendas e a morte: coller o aire, axexar, atusmar, cadaleito.

O son, precisamente, é para Diana Toucedo “o outro 50% da imaxe”, ata construír a película. Por iso prestou especial atención á “banda sonora”: as augas que corren polo río abaixo, o silencio dunha casa, as follas movidas polo vento nunha carballeira e as chocas das ovellas. “Creo no poder do son para emocionarte, para facerte viaxar sensorialmente”, proclama a autora. A esa poética con ecos ao bardo Pondal sumoulle a música do galego Sergio Moure, quen, asegura, entendeu e conectou co proxecto de inmediato. Coas súas composicións, a atmósfera en Trinta lumes é se cabe “máis poderosa”.

En Berlín pareceulles moi asiática”.

En Berlín, “tiña moitas dúbidas” sobre como reaccionaría o público. Sen embargo, funcionou e o filme erixiuse, ao seu xuízo, nunha obra “internacional”. “Pareceulles moi asiática, no que ten que ver co concepto do tempo e a atmósfera, pero ao mesmo tempo tamén entendían a trama sobre as crenzas, as tradicións…”, comenta. Ao fin e ao cabo, reflexiona, trátase dunha “identidade que desaparece, como Alba”. E iso, conclúe, “fai pensar”.

Polo de agora, xa traballa noutro atractivo proxecto: Puerto Deseado, no que “o experimentado capitán dun barco pesqueiro e a súa tripulación de trinta homes resisten o seu noveno mes embarcados nas xélidas augas do Atlántico sur arxentino”. Soa ben.