Loading

O progreso produciu un rastro ambiguo ao seu paso e co meu traballo intento reflexionar sobre esa pegada que deixamos a medida que avanzamos”. Deste xeito presenta o artista galego Isaac Cordal (Pontevedra, 1974) a súa obra. Con Bruxelas como campamento base, é coñecido no mundo do street art polas pequenas figuras de homes de negocios que inundan algunhas das cidades máis importantes do planeta.

As situacións inverosímiles que constrúe cos executivos encorbatados destacan por un contido simbólico accesible e de fácil lectura. A súa temática afonda, entre outras cousas, na alienante sociedade de consumo, na destrucción do planeta polo ser humano ou na sutil imposición do pensamento único. É esta unha aposta pola arte de axitación? “Non sei se o meu traballo axita conciencias, pero as escenas creadas propoñen un reflexo de nós mesmos (…) Interésame a creación como unha forma de combate”, sentencia.

Isaac Cordal sostendo un retrato do pintor noruego Henrik Lund.

O traballo de Cordal transmite tristura e, ao tempo, provoca unha inevitable empatía. Aínda que él non di xulgar as cousas no seu aspecto máis negativo, senón que se define como “optimista a tempo parcial”. E á vista dun occidente agónico, que está sumido nunha preocupante crise de valores, coas súas pezas “trata de reflexionar sobre o absurdo da existencia (…) sobre o tipo de sociedade que creamos, que tende a deshumanizar todo o que toca. A nosa existencia é enigmática (…) e ese enigma ímolo diluíndo a medida que nos afastamos da natureza”.

De todos os xeitos esas esculturas encerran certa empatía e ironía “non sei se [tamén] esperanza, pero polo menos espero que algo de retranca”, sinala. En calquera caso, conclúe que aos poderes fácticos non lles interesa “que pensemos demasiado na nosa existencia polo medo a que todo colapse”

Interésame a creación como unha forma de combate”.

O seu traballo está publicado en varios catálogos internacionais de street art. Moitas galerías e comisarios refírense a él como artista urbano. Sen embargo, Cordal afirma que “descoñecía o termo ‘street art’ cando comecei”. O punto de partida está ben desligado dese movemento: “eu comecei a facer esculturas de cemento e pareceume que a rúa era o lugar idóneo para facer fotografías. Usar a rúa como unha especie de decorado colectivo (…) o pequeno formato permíteme maior mobilidade”.

Efectivamente, se hai un elemento común a toda a arte urbana é que son “proxectos nómadas”. México, Italia, Estados Unidos ou Francia confirman que a súa arte non se establece en ningún sitio.

European shame summit. Nantes. Francia. 2016

A policromía das esculturas dalle unha maior narratividade ás pezas e facilita a creación dun contexto. Ao tempo, fai que o conxunto sexa máis intelixible. Pero o emprego da cor non acompañou as ideas do artista desde os seus comezos. “Ao principio a escultura que realizaba carecía de rostro e non estaban pintadas. A súa cor gris era o propio cemento como material”

Manténse fiel, sen embargo, ao material de modelado. “Paréceme (…) moi simbólico. Fala de nós como especie. É un dos moitos rastros que deixamos ao noso paso. Como se xa non houbese camuflaxe posible para nós na natureza”, afirma. Somos formigón. Ese é o noso legado: onde non brota, como apunta un personaxe no Crematorio de Chirbes, nin unha brizna de herba.

[O cemento] fala de nós como especie. É un dos moitos rastros que deixamos ao noso paso. Como se xa non houbese camuflaxe posible para nós na natureza”

A inmensa maioría deses minúsculos personaxes son homes brancos, que parecen concentrar o noso declive como especie: “quere ser un David, aquel atleta de mármore esculpido por Miguelanxo, pero moi vido a menos”. A verdade é que as comparacións son odiosas, porque Cordal define as súas construcións, en contraste coa peza renacentista, como “este home de mediana idade, gris, apático. Como un estereotipo social relacionado coa burocracia, o poder, o patriarcado, a política”.

Melting tourist. Bilbao. Euskadi. 2018

Debido as súas dimensións, a obra parece xogar ás agachadas co espectador. Pero esta cuestión non provén da vontade creativa, senón que se debe a “unha cuestión loxística (…) O pequeno formato permíteme transportalas nunha mochila”. Claro que ese aspecto, aparentemente trivial, deriva nunha reflexión sobre o obxecto no campo expandido. O artista defende que “a escultura sempre xoga co espazo e, no meu caso, simplemente pérdese ata o punto de desaparecer”.

Existe a problemática da destrucción inconsciente por un espectador despistado. Non sería a primeira vez que algo así sucede. Por exemplo, hai anos foi viral a rotura dunha obra de Ai Wei Wei en Sevilla, ao tropezar un visitante. Pero o pensamento positivo intermitente de Isaac é suficiente para reflexionar que nunha escultura de “18 centímetros a destrución involuntaria non existe”.

[a escultura de home de mediana idade] quere ser un David, aquel atleta de mármore esculpido por Miguelanxo, pero moi vido a menos”.

Aínda que non é o máis frecuente, ten apostado polo gran formato. En Finlandia, dentro da serie Cement Eclipses, realizou un traballo que parece aludir tanto ao Land Art como aos ritos tribais das sociedades primitivas. “Este foi un proxecto no que había que empregar materiais do lugar para construir esculturas: elixín traballar con ramas e barro dun bosque próximo”.

Relata que o proceso de realización foi moi complexo, porque debido ás baixas temperaturas o barro conxelábase e, ademáis, ás tres da tarde xa era noite pecha. “Foi épico. Tanto pola xente involucrada como pola paisaxe e as condicións nas que se levou a cabo”. O traballo creativo, en moitas ocasións, ten unha esixencia física inevitable. Pensemos en calquera obra, como esta, que busca conectar coa paisaxe natural.

 

Adapta entón Isaac Cordal as súas creacións a cada unha das cidades nas que traballa? “Sería o ideal”, di. Pero “moitas das cidades homoxeneizáronse de tal xeito que ás veces unha parece un barrio da outra. Perdéronse certos contrastes que lle daban ás cidades unha identidade propia”.

Isto é un síntoma inequívoco da globalización económica, como tamén o é a tendencia a “prohibir todo. E as rúas, polo menos en Europa, convertéronse en algo bastante aburrido”. Refírese a esta situación ao facer unha comparativa co bulir dos barrios latinoamericanos e asiáticos. En calquera caso, si que hai integración: obsérvase a temática da morte cando intervén en Chiapas, coa súa cultura ligada a esa eterna figura. E en Bilbao ironiza sobre o desborde turístico actual diante do icónico museo Guggenheim.

Sen título. San Cristóbal de las Casas. Chiapas. México. 2013

Coas esculturas de diversos tamaños, con multitude de materiais e adaptando os proxectos aos entornos urbano ou rural, amosa a súa versatilidade. Lévaa todavía máis lonxe nas súas intervencións con coladores que, coa sombra, proxectan a forma nunha superficie. Hai un discurso moi retranqueiro detrás de todo isto.

Sinala Cordal que “utilizaba recursos moi sinxelos, que xeraban proxeccións e parecían dixitais. Naquela época estabamos un pouco alucinados coas posibilidades do entorno dixital. Parecíame interesante quitarlle a aura máxica ás novas tecnoloxías. Traballaba a figura humana e resultábame interesante que a materia se diluise coa luz”. Esa mofa á tecnoloxía é hoxe máis necesaria que nunca, nun mundo onde a desvirtualización das relacións persoais comeza a ser unha urxencia.

Uso a rúa como unha especie de decorado colectivo (…). O pequeno formato permíteme maior movilidade”.

Cordal tamén foi guitarrista da banda de hardcore e metal Dismal. Pouco queda diso. “Tan só a paixón intacta, que non é pouco”, especialmente sendo artista. Desde inorantes, preguntamos se lle resultaría atractivo facer unha intervención con música. “Para as miñas instalacións imaxínome gravacións de campo descontextualizadas: artistas sonoros como Durán Vázquez e Carlos Suárez”. Unha reflexión que agardamos se poida materializar.

Cement bleak. Londres. Reino Unido. 2009

Exposición e mercado

A frivolización sobre a figura do comisario, por sobredimensión, é obvia no mundo da arte moderna. Sen embargo, Isaac di que “se trata de sumar e non de restar para facer algo de calidade” en colaboración co artista. “Eu boto en falta ao comisario como tal nos espazos expositivos”. Nese “como tal”, supoñemos que se refire a aquela persoa que coñece os engranaxes da mostra, que mantén un diálogo constante con todos os axentes, que respecta os criterios alleos e que valora a obra do artista por riba de todo.

En canto ao mercado opina que, en tempos recentes, “o street art foi un movemento rentable e moitas galerías quixeron facer o seu particular agosto. Medrar rápido, ir ao seguro…” Non especifica moito máis, pero dedúcese que non é unha entidade comercial pola que garde un cariño especial. Que, nalgúns casos, é un axente especulador. Cando concreta a súa situación pensa que “hai bastante xente que me apoiou. Non grandes institucións, nin fundacións. Moita xente normal, que sen grandes fortunas (…) teñen as súas coleccións”.

Hai bastante xente que me apoiou. Non grandes institucións, nin fundacións. Xente normal, sen grandes fortunas”.

Isaac Cordal propón unha arte de axitación, de fácil comprensión e insistente, como creador nómada, en problemas xerais que afectan a toda a poboación: aos ricos e aos pobres, ás mulleres e aos homes, á xente de Bogotá e, tamén, á de Londres. El di que se “quedaría con Cuchillo de Fuego como banda galega” que encaixe coa súa obra. Arte e música dun recuncho de Europa para cuestionar a mundialización. 

** Copyright de todas as imaxes Isaac Cordal

Mira: